Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου 2012

H Ρένα Δούρου απαντά για/στα SM


Κατερίνα,

Ανέμενα αντιδράσεις για τους «140 χαρακτήρες», ωστόσο δεν θα κρύψω ότι με εξέπληξε η βιαιότητα κάποιων από αυτές στο τουίτερ, πολλώ δε μάλλον όταν ήταν φανερό ότι ορισμένοι από τους επικριτές μου, δεν είχαν καν μπει στον κόπο να διαβάσουν το κομμάτι. Ο στόχος μου πάντως ήταν να θέσω μερικά ερωτήματα σχετικά με τα social media, που τα γνωρίζω «εκ των έσω» και θεωρώ ότι σήμερα απομειώνεται ο αρχικός τους, επικοινωνιακός, συχνά ανατρεπτικός, χαρακτήρας. Και τούτο όχι για νομοτελειακούς λόγους αλλά ακριβώς λόγω της χρήσης που τους γίνεται από πολίτες και πολιτικούς.

Δυστυχώς, πέραν της εκτόξευσης συνοπτικών (140 χαρακτήρες γαρ) καταγγελιών εναντίον μου που με… κατακεραύνωναν, δεν διατυπώθηκε τίποτε που να συνιστά αφετηρία για να πάμε τη σκέψη μας λίγο παραπέρα. «Τίποτε»; Όχι ακριβώς. Η ανάρτησή σου δείχνει ότι τελικά το κομμάτι μου δεν έπεσε στη θάλασσα σαν άδειο μπουκάλι.

Καταρχήν, η λογική Αποστολέα (Πομπού) – Παραλήπτη (Δέκτη) στην οποία αναφέρεσαι, αποτελεί πράγματι στέρεο μέσο ανάλυσης που αφορά ΚΑΙ στα social media και μάλιστα με επαναστατικό τρόπο καθώς ο παθητικός Δέκτης (πολίτης, καταναλωτής, κ.α.) μετατρέπεται πλέον σε ενεργό Πομπό, αντιστρέφοντας τη μονόδρομη σχέση που είχαν επιβάλλει τα παραδοσιακά ΜΜΕ (Τύπος, ραδιοτηλεοπτικά ΜΜΕ). Ωστόσο αμφιβάλλω αν αυτή η εξέλιξη έλαβε χώρα ενώ «χανόταν ο κοινός κώδικας επικοινωνίας» της «τηλεοπτικής παντοκρατορίας», απλά γιατί θεωρώ ότι μάλλον δεν υπήρξε ποτέ – «τρελή του σπιτιού» ονόμασαν την τηλεόραση στις δημοκρατικές κοινωνίες, οι γάλλοι κοινωνιολόγοι Ντομινίκ Βολτόν και Ζαν Λουί Μισικά (στο βιβλίο τους «La folle du logis», όπου εξετάζουν τη θέση της στο δημόσιο χώρο και τους νέους κανόνες που εισαγάγει στο πολιτικό παιχνίδι). Και τούτη είναι μια συζήτηση που δεν πρόκειται να κλείσει εύκολα.

Όπως άλλωστε και η συζήτηση για τη λειτουργία και τη σημασία των social media. Επεσήμανα ήδη την τάση απομείωσης της λειτουργίας τους, που σε άλλες κοινωνίες παραμένει επαναστατική, όπως π.χ. στις περιπτώσεις αυταρχικών καθεστώτων της Μέσης Ανατολής, όπου τα sm λειτουργούν ως μέσα χειραφέτησης έναντι των «κλειδωμένων» ΜΜΕ. Μία λογική ανάθεσης φαίνεται ότι κυριαρχεί και σε αυτά: κριτική ή (και) «κράξιμο» των πολιτικών (και όχι μόνο) καθώς και αξιολόγηση των πολιτικών πριν από την κάλπη. Δηλαδή στα καθ’ ημάς, οι χρήστες των sm, πολιτικοί και πολίτες, τείνουν σε μια ναρκισσιστική χρήση, με ορισμένους από τους μεν να τα χρησιμοποιούν σε αντικατάσταση πιο παραδοσιακών βημάτων έκφρασης γνώμης (π.χ. Βουλή), και κάποιους από τους δε, να συγχέουν δημόσια και ιδιωτική σφαίρα, στο όνομα μιας ενημέρωσης που την εκλαμβάνουν με πολύ προσωπικό τρόπο. Και τούτη η εξέλιξη με προβληματίζει, τόσο λόγω του περιεχομένου όσο και του σύντομου χρόνου μέσα στον οποίο φαίνεται ότι συντελείται.

Τέλος, σε ό,τι αφορά στην ανωνυμία. Δεν προέβην σε κανενός είδους αξιολογική κρίση – υπέρ ή κατά. Απλά διαπίστωσα ότι αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά των sm, μαζί με τη δυνατότητα που έχουν μικρές ομάδες να έχουν, αντιστρόφως ανάλογη του μεγέθους τους, παρουσία σε αυτά για δημιουργία εντυπώσεων. Έχω απόλυτη συνείδηση ότι το θέμα συνιστά «ναρκοθετημένο πεδία» με όχι εύκολες απαντήσεις.

Αλλά είπαμε. Η συζήτηση για τα sm τώρα ξεκινά. Και αξίζει, νομίζω, να συνεχιστεί από όλους όσοι τα γνωρίζουμε, τα χρησιμοποιούμε και δεν επιθυμούμε να τα δούμε να καταλήγουν απλοί ιμάντες μεταβίβασης συνθημάτων ή πεδία επανάληψης πολιτικών αντιπαραθέσεων…
Με εκτίμηση,
Ρένα Δούρου
Η απάντηση της Ρένας Δούρου  σε αυτήν μου την ανάρτηση
Η επιλογή της φωτογραφίας αποκλειστικά δική μου

2 σχόλια:

apos είπε...

Σεβαστή η άποψή της, πλην όμως μου κάνει εντύπωση που απορεί με το επίπεδο/επιθέσεις που δέχθηκε.

Ασχετα από το αν το Twitter είναι σοβαρό ή όχι «μέσο» (προσωπικά, θεωρώ πιο σοβαρά και αξιόπιστα τα αληθινά τιτιβίσματα), υποθέτω ότι ως δημόσιο πρόσωπο γνωρίζει ότι ζούμε σε μια χώρα παράλληλων δογματικών μονολόγων. Αριστερών και δεξιών.

Για αυτό και η Παιδεία θα είναι πάντα το ζητούμενο.

symastev είπε...

Κατερίνα χαιρετώ μετά από καιρό!

Διαβάζοντας τα σχετικά κείμενα και τα σχόλια μάλλον απογοητεύθηκα. Δεν κατάλαβα καλά γιατί γράφτηκε το αρχικό κείμενο. Κάτι σαν αποχαιρετισμός σε ένα παραλίγο ένδοξο όπλο του λαού;

Γενικά αυτά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έλαβαν πολύ μεγαλύτερη αξία από ορισμένες μερίδες της κοινωνίας μας από αυτή που πραγματικά έχουν. Κάποιοι τα μετέτρεψαν μάλιστα σε… υποκείμενα κοινωνικής επανάστασης και όχι σε εργαλεία για πάσα χρήση ακόμη, αν είναι δυνατόν, και κοινωνικής επανάστασης.

Μα αυτό συνέβαινε πάντα. Από τα σήματα καπνού μέχρι τα χωνιά, τις εφημερίδες, τα ραδιόφωνα, την ΤΒ κλπ. Σε τι διαφέρουν τηρουμένων των αναλογιών; Κάθε κοινωνική τάξη και κοινωνική ομάδα προσπαθούσε να αξιοποιήσει όποια μέσα διέθετε η εποχή της για όφελός της. Τη μέριδα του λέοντος φυσικά είχε πάντα η κυρίαρχη τάξη. Όταν αυτή ανατρέπονταν από την διάδοχη τάξη τότε ξανάρχιζε το ίδιο παιχνίδι. Γιατί εκπλήσσεται η κα Δούρου; Μήπως στο έδαφος της καπιταλιστικής ελευθερίας είναι δυνατόν να γινόταν αλλιώς από το να επικρατεί ο ταξικά και οικονομικά δυνατός; Μπορεί να υπάρχει τόση αφέλεια;

Πριν κάτι δεκαετίες έγιναν φτηνά τα εκτυπωτικά και κάθε κόμμα, οργάνωση, πόλη και χωριό έβγαζε εφημερίδα και περιοδικό. Όλα ελεύθερα όπως τώρα τα δίκτυα. Όποιος ήθελε μπορούσε να γράψει. Έγραφα κι εγώ πριν 48 χρόνια! Ε, και λοιπόν; Όσο με προσέχουν τώρα με πρόσεχαν και τότε. Εγώ δεν ήμουν ποτέ στην άρχουσα τάξη για να με «προσέξουν». Έτσι μέσα από την καπιταλιστική ελευθερία κυριαρχούσαν ακριβώς τα μέσα της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Μήπως ξεχάσατε τον χαμό με την «ελεύθερη ραδιοφωνία» και την «ελεύθερη τηλεόραση»; Ίδιο έργο και εκεί. Το ίδιο θα γίνει και τώρα με τα δίκτυα. Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται έχει μια σημασία, όπως αυτός της κας Δούρου, αλλά πέραν αυτού τίποτε. Έτσι και αλλιώς θα γίνεται «αυτό που πρέπει» μέχρι να παραδώσει ψυχή η αστική τάξη.

Το θέμα είναι το υποκείμενο των κοινωνικών αλλαγών. Δηλαδή ο άνθρωπος οργανωμένος σε τάξη και πρωτοπόρα ανατρεπτική πολιτική οργάνωση. Μόνο αυτός θα μας πει πως θα αξιοποιήσει τα νέα μέσα επικοινωνίας για το σκοπό του. Τα μέσα τα ίδια δεν έχουν καμία άποψη για τη χρήση τους, όποια και αν είναι. Σε αυτή τη μάχη έχει να αντιμετωπίσει την απόλυτη σχεδόν κυριαρχία της άρχουσας τάξης που κατά κανόνα ελέγχει τα μέσα και τις νέες τεχνολογίες. Να θυμίσω ότι αν ήθελαν οι Αμερικανοί, οι Αιγύπτιοι δεν θα είχαν όχι φ/Β αλλά ούτε ραδιόφωνο. Δεν το είχαν ούτε οι Βιετ- Κόγκ. Και όμως βρήκαν τον τρόπο να κερδίσουν τον ισχυρότερο στρατό του κόσμου. Αν αυτό λέει κάτι, καλό είναι να επανεκτιμήσουμε και να μην υπερ ή υπο-τιμήσουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σημ. Όσο για τις επιθέσεις που δέχτηκε η κα Δούρου τις θεωρώ εκτός θέματος ενώ κάποιες είναι προσβλητικές για το επίπεδο του άρθρου. Κι εμένα με χωρίζει ιδεολογικό χάσμα απο τις απόψεις της αλλά μόνο πολιτικά θεωρώ πως μπορώ να την αντιμετωπίσω.